AMERSFOORT – Ans Stalenhoef uit Amersfoort schrijft een serie jeugdboeken over bijzondere momenten uit de geschiedenis van de stad. Het eerste boekje gaat over een grimmige belegering van de stad in 1427. Meeslepend opgeschreven én zorgvuldig gedocumenteerd.
Een grote uitgeverij heeft zich nog niet aangediend en dus verloopt de verkoop via de auteur zelf. Maar wat niet is, kan nog komen. Het is in ieder geval een aansprekend idee: een serie jeugdromans tegen de achtergrond van veelbewogen momenten uit de Amersfoortse geschiedenis. Geschreven door een auteur met een solide historische kennis en veel ervaring in zowel het schrijven zelf als eindredactie, en voorzien van pakkend beeldmateriaal.
,,Zulke boeken bestaan nog niet”, zegt ze. ,,Er waren lang geleden wel enkele jeugdboeken over de Amersfoortse historie, maar die zijn voor de tegenwoordige lezertjes niet meer om door te komen.” Ze hoopt in contact te treden met basis- en middelbare scholen.
De verslaggever vroeg zich even af of de verhalen niet al te veel oorlog, armoede en honger bieden voor de prille doelgroep. Maar daar maakt Ans Stalenhoef (72) zich niet zoveel zorgen over. Ze wijst op de klassiekers uit haar eigen jeugd, zoals ‘Alleen op De Wereld’, ‘Kruimeltje’ en ‘Bartje’. Ook kent ze de favorieten van latere generaties, waaronder de hele Harry Potter-serie.
„Heel Spannend”
,,Die boeken gaan allemaal over moeilijke tijden. Ze werden helemaal stukgelezen. Kinderen kunnen wel tegen een stootje.” Ze liet de eerste boeken van haar nieuwe serie lezen, dan wel voorlezen, door kinderen en ouders uit haar netwerk. De reactie is steeds „heel spannend” of woorden van gelijke strekking. Dat is een belangrijk criterium. De doelgroep – kinderen van 10 tot 14 jaar – blijft dóórlezen nadat in de eerste pagina’s de sfeer en de verwikkelingen vlot zijn neergezet.
De eerste twee boekjes van de serie zijn al gedrukt: ‘Een klein stadje met een grote vijand / Amersfoort in oorlog met de Fransen’ en ‘De laatste heks van Amersfoort’. Het eerste boek speelt tijdens een episode uit 1427: de belegering van Amersfoort door de Bourgondische vorst Filips de Goede.
Geamputeerd
De hoofdpersoon, de ongeveer 12-jarige Hendrick, krijgt te maken met vijandige troepen. Ook zijn er gewonde soldaten die binnen de muren worden opgevangen en verpleegd. Intussen is ook zijn eigen vader gewond; uiteindelijk moet zelfs een been worden geamputeerd.
Stalenhoef vertelt dat vrijwel alle historici ingaan op de heldhaftige rol van de Amersfoortse vrouwen bij dit conflict – iets wat zelden voorkwam. Zij wierpen kokende vloeistoffen over de muren: bier en mout, dat in deze bierstad rijkelijk voorradig was. Kleverig spul, dat bleef doorbranden op de huid. Gezellig is anders, maar het ging er nou eenmaal hardhandig aan toe in de late middeleeuwen. Met dergelijke middelen konden de vijandige troepen worden geweerd.
Aan het eind van het boekje zijn de wapens neergelegd. Maar Hendrik is sceptisch; hij kan de doorstane ellende niet zo gemakkelijk vergeten. Een nieuw conflict kan zó weer oplaaien.
Reisleidster
Ans Stalenhoef heeft zelf een avontuurlijk leven achter de rug; ze had na de middelbare school allerlei baantjes en trok de wereld over zodra ze genoeg geld had gespaard. ,,Syrië, Israël, de Verenigde Staten, India, Egypte – ik ben overal geweest.” Toen ze tegen de dertig liep, ging ze verder studeren: eerst Nederlands, later journalistiek. Ze werd uiteindelijk eindredacteur van publicaties van de wetenschappelijke vereniging van huisartsen.
Daar bleef het niet bij. Ze was ooit reisleidster in verre landen en in het meer recente verleden stadsgids bij Gilde Amersfoort. In deze hoedanigheden kreeg ze steeds te horen: ,,Wat vertel je leuk!” Deze reacties brachten haar ertoe om – na het stoppen met de stadsrondleidingen – deze boeken te gaan schrijven. Zo kan ze profiteren van haar geschiedkundige kennis, vertelvaardigheden en redactionele ervaring. ,,Ik heb een kop vol kennis. Die wil ik graag spuien, en ik vind schrijven leuk.”
Waterproef
De tweede jeugdroman in de reeks is ‘De laatste heks van Amersfoort’ en speelt midden 17de eeuw. Het aanwijzen van zondebokken is van alle tijden, maar toen werden vrouwen ook nog voor heks aangezien. Dat gebeurde al snel als een vrouw afwijkend gedrag vertoonde. Ook deze geschiedenis is gebaseerd op historische gegevens.
,,Ze heette Geerte Reupels”, weet Stalenhoef, ,,en ze werd belasterd en gepest. Ze was de laatste vrouw in Amersfoort die de zogenaamde ‘waterproef’ onderging. Dat gebeurde op haar eigen aandringen, omdat ze zo haar onschuld wilde aantonen. Ze deed die waterproef bij een bruggetje dat toen de Ververskolk werd genoemd, tussen de Andriesstraat en de Kamp.”
Zij vervolgt: ,,Bij een waterproef werd gekeken of een persoon zonk of bleef drijven. Bleef een ‘heks’ drijven, dan was zij kennelijk licht genoeg om op een bezemsteel te kunnen vliegen, en daarmee schuldig. Geerte toonde met de proef haar onschuld aan, maar werd de volgende dag toch uit de stad verbannen. Voor een vrouw alleen was dat een zeer ernstige maatregel.”
Belgische vluchtelingen
Uiteindelijk zal de serie uit ongeveer zes boeken bestaan. Stalenhoef heeft al enkele onderwerpen in overweging, waaronder het Mariamirakel uit 1444, dat destijds een grote stoet pelgrims op gang bracht. Verder zijn er de Amersfoortse kei – en het slepen daarmee – en de Eerste Wereldoorlog, waarin zo’n 20.000 Belgische vluchtelingen in de regio een goed heenkomen vonden. Ook wil ze schrijven over de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, met aandacht voor de evacuatie van Amersfoorters en Hooglanders en de onderwaterzetting van het gebied.
Tot slot overweegt ze om de Onze Lieve Vrouwetoren als hoofdpersoon op te voeren. Dat lijkt misschien een vreemde kunstgreep, maar de toren ‘zag’ in ieder geval het nodige gebeuren, daar beneden, en onderging zelf een enorme explosie, een brand en beschietingen.
De boekjes kosten € 7,95 per stuk en zijn verkrijgbaar via de auteur: ans@stalenhoef.nu.
